Prawo
Podstawy prawne dowodu pierwszeństwa blockchain w Polsce
Polska jest państwem członkowskim Unii Europejskiej, co oznacza, że rozporządzenia unijne stosują się bezpośrednio — bez potrzeby implementacji do prawa krajowego. Trzy filary prawne wspierają wiarygodność certyfikatu Incipite przed polskim sądem.
Filar 1 — Rozporządzenie UE
eIDAS art. 41 — zakaz odrzucenia dowodów elektronicznych
Treść art. 41 rozporządzenia eIDAS (UE) 910/2014
“Elektronicznym znacznikom czasu nie można odmówić skutku prawnego ani dopuszczalności jako dowodu w postępowaniu sądowym wyłącznie z tego powodu, że mają one postać elektroniczną lub że nie spełniają wymagań kwalifikowanego elektronicznego znacznika czasu.”
Rozporządzenie (UE) nr 910/2014, art. 41 — stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE, w tym w Polsce
Rozporządzenie eIDAS ma bezpośrednią skuteczność w całej Unii Europejskiej — co oznacza, że polskie sądy są zobowiązane do jego stosowania bez potrzeby implementacji do prawa krajowego.
Art. 41 ustanawia zasadę niedyskryminacji: elektroniczny znacznik czasu nie może zostać odrzucony przez sąd wyłącznie ze względu na swój elektroniczny charakter. Sąd może ocenić jego moc dowodową, ale nie może go a priori wykluczyć.
Certyfikat Incipite — oparty na protokole OpenTimestamps i blockchain Bitcoin — stanowi elektroniczny znacznik czasu w rozumieniu art. 41 eIDAS. Polska, jako państwo UE, jest bezpośrednio objęta tym przepisem.
Uwaga — brak polskiego odpowiednika art. 8-ter. W odróżnieniu od Włoch, które posiadają przepis wprost zrównujący blockchain z kwalifikowanym znacznikiem czasu (art. 8-ter Legge 12/2019), Polska opiera się wyłącznie na art. 41 eIDAS. Gwarantuje on niedyskryminację znacznika elektronicznego, nie jego pełną równoważność z kwalifikowaną usługą TSA. W praktyce oznacza to, że certyfikat Incipite jest dopuszczalny jako dowód, ale sąd oceni jego moc dowodową swobodnie.
Filar 2 — Prawo procesowe krajowe
KPC art. 308–309 — swobodna ocena dowodów w formie cyfrowej
Kodeks postępowania cywilnego — art. 308 i 309
“Art. 308. Dowody z innych dokumentów (…) sąd może przeprowadzić dowód z innych dokumentów niż wymienione w art. 243¹, w szczególności z dokumentów zawierających zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku. Art. 309. Sposób przeprowadzenia dowodu. Sposób przeprowadzenia dowodu z innych środków dowodowych określi sąd według swoich uprawnień.”
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, art. 308–309 (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1550)
Art. 308–309 KPC zapewniają otwartą listę środków dowodowych. Sąd może przeprowadzić dowód z każdego nośnika informacji — w tym pliku cyfrowego, zapisu blockchain, certyfikatu PDF z hashem SHA-256 — stosując ogólne zasady swobodnej oceny dowodów (art. 233 KPC).
W praktyce oznacza to, że certyfikat Incipite może zostać złożony jako dokument prywatny (art. 245 KPC) lub jako inny środek dowodowy (art. 308 KPC). Sąd oceni jego moc dowodową w kontekście całości materiału dowodowego, ale nie może go odrzucić co do zasady z powodu formy elektronicznej (zakaz z art. 41 eIDAS).
Filar 3 — Prawo materialne
Ustawa o prawie autorskim — ochrona od momentu stworzenia
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych — art. 1
“Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Prawo autorskie przysługuje twórcy (…). Twórcy przysługuje prawo autorskie od chwili ustalenia utworu (…) bez spełnienia jakichkolwiek formalności.”
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 1 (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2509)
Polska ustawa o prawie autorskim potwierdza, że prawa autorskie powstają automatycznie z chwilą stworzenia dzieła — bez żadnych formalności, rejestracji ani opłat. Analogicznie do prawa francuskiego (art. L111-1 CPI) i włoskiego (art. 6 L. 633/1941).
Jednakże, w przypadku sporu o pierwszeństwo — kto stworzył dzieło pierwszy? — konieczne jest udowodnienie daty powstania. Certyfikat Incipite spełnia właśnie tę funkcję: poświadcza, że konkretny plik (zidentyfikowany przez unikalny skrót SHA-256) istniał przed konkretną datą i godziną UTC.
Nie zastępuje rejestracji w organizacjach takich jak ZAiKS czy ZASP, które zarządzają prawami pokrewnymi i pobierają tantiemy. Działa komplementarnie — jako niezależny dowód pierwszeństwa.
Precedens unijny
Trybunał w Marsylii — pierwsza decyzja unijna uznająca blockchain
Tribunal judiciaire de Marseille — 20 marca 2025 (RG 23/00046)
“Tytuł do majątkowych praw autorskich (…) jest udowodniony przez dwa protokoły znacznika czasu Blockchain.”
Tribunal judiciaire de Marseille, wyrok z 20 marca 2025, RG n° 23/00046
Wyrok Trybunału w Marsylii z 20 marca 2025 jest pierwszym orzeczeniem sądowym w Unii Europejskiej, które explicite uznało dowód w postaci znacznika czasu blockchain za wystarczający do ustalenia praw autorskich.
Jako precedens unijny — wydany w państwie UE, stosującym rozporządzenie eIDAS — wyrok ten ma znaczenie orientacyjne dla sądów w całej Unii, w tym polskich. Sąd w Polsce nie jest prawnie związany wyrokiem sądu zagranicznego, ale może uwzględnić go jako autorytatywną interpretację prawa UE przy ocenie podobnych środków dowodowych.
Szczegółowy opis sprawy i analiza argumentacji prawnej dostępne na stronie poświęconej temu wyrokowi.
Ważna informacja. Incipite nie jest organem rejestracji praw autorskich ani notariuszem. Certyfikat stanowi dowód pierwszeństwa i integralności pliku — nie tytuł własności intelektualnej. Jego wartość dowodowa zależy od okoliczności każdego sporu i swobodnej oceny sądu. W przypadku transakcji o wysokim znaczeniu prawnym (cesja praw, umowy wydawnicze) rekomendujemy konsultację z prawnikiem. Silny dowód pierwszeństwa — nie zastępuje rejestracji praw autorskich.